.png)
تنگه هرمز دوباره در مرکز معادلات نفتی جهان
لینک کپی شد
تنگه هرمز یکی از معدود نقاط جغرافیایی جهان است که هر تغییر در آن میتواند بلافاصله در قیمت نفت، نرخ تورم، بازار ارز و تصمیم بانکهای مرکزی بازتاب پیدا کند. این گذرگاه باریک میان ایران و عمان، فقط یک مسیر دریایی نیست؛ شریان حیاتی انرژی جهان است. هر زمان که تنش در خلیج فارس افزایش مییابد، نگاه بازارهای جهانی، شرکتهای بیمه، ناوگانهای تجاری و دولتهای مصرفکننده انرژی به این نقطه دوخته میشود. دلیل آن روشن است: اختلال در هرمز میتواند عرضه انرژی را با شوک جدی روبهرو کند.
اداره اطلاعات انرژی آمریکا اعلام کرده که در سال ۲۰۲۴، به طور متوسط روزانه حدود ۲۰ میلیون بشکه نفت از تنگه هرمز عبور کرده؛ رقمی معادل حدود ۲۰ درصد مصرف جهانی مایعات نفتی. همین عدد کافی است تا روشن شود چرا هرمز در معادلات نفتی جهان جایگاهی فراتر از یک گذرگاه منطقهای دارد.
در بحرانهای اخیر نیز دوباره نقش این تنگه برجسته شده است. گزارشهای خبری از تنشهای آمریکا و ایران، محدودیتها یا تهدیدهای مرتبط با عبور نفتکشها و واکنش سریع بازارها به اخبار مربوط به هرمز خبر دادهاند. رویترز در گزارشهای خود از اثر تنشهای مرتبط با این مسیر بر قیمت نفت و نگرانی معاملهگران درباره عرضه جهانی سخن گفته است.
اهمیت هرمز فقط در حجم نفت عبوری نیست؛ در نبود جایگزین سریع و ارزان نیز هست. برخی کشورها مسیرهای جایگزین خط لوله یا ذخایر راهبردی دارند، اما این مسیرها نمیتوانند به سرعت و به طور کامل ظرفیت هرمز را جایگزین کنند. به همین دلیل، حتی تهدید به اختلال نیز میتواند بازار را عصبی کند. بیمه کشتیها گرانتر میشود، معاملهگران ریسک ژئوپلیتیک را در قیمت لحاظ میکنند و دولتها برای مدیریت ذخایر انرژی خود محتاطتر میشوند.
برای ایران، تنگه هرمز هم ابزار فشار است و هم مسئولیت ژئوپلیتیک. هرگونه تنش در این مسیر میتواند پیام سیاسی قدرتمندی ارسال کند، اما همزمان هزینههای اقتصادی و دیپلماتیک سنگینی نیز دارد. اگر بازار جهانی احساس کند عبور انرژی از منطقه ناامن شده، فشار سیاسی و امنیتی بر همه بازیگران افزایش مییابد. از سوی دیگر، کشورهای صادرکننده نفت در منطقه نیز از اختلال طولانیمدت آسیب میبینند؛ زیرا درآمدهای نفتی آنها به جریان پیوسته صادرات وابسته است.
تنگه هرمز در واقع یادآور این حقیقت است که امنیت انرژی جهان هنوز تا حد زیادی به جغرافیا وابسته است. با وجود پیشرفت انرژیهای تجدیدپذیر و تلاش برای تنوعبخشی، نفت و گاز همچنان در مرکز اقتصاد جهانی قرار دارند و مسیرهای عبور آنها میتوانند سرنوشت بازارها را تغییر دهند. هر بار که هرمز به تیتر خبرها بازمیگردد، جهان دوباره متوجه میشود که یک نقطه باریک روی نقشه میتواند میلیاردها دلار ارزش بازار را جابهجا کند.
اداره اطلاعات انرژی آمریکا اعلام کرده که در سال ۲۰۲۴، به طور متوسط روزانه حدود ۲۰ میلیون بشکه نفت از تنگه هرمز عبور کرده؛ رقمی معادل حدود ۲۰ درصد مصرف جهانی مایعات نفتی. همین عدد کافی است تا روشن شود چرا هرمز در معادلات نفتی جهان جایگاهی فراتر از یک گذرگاه منطقهای دارد.
در بحرانهای اخیر نیز دوباره نقش این تنگه برجسته شده است. گزارشهای خبری از تنشهای آمریکا و ایران، محدودیتها یا تهدیدهای مرتبط با عبور نفتکشها و واکنش سریع بازارها به اخبار مربوط به هرمز خبر دادهاند. رویترز در گزارشهای خود از اثر تنشهای مرتبط با این مسیر بر قیمت نفت و نگرانی معاملهگران درباره عرضه جهانی سخن گفته است.
اهمیت هرمز فقط در حجم نفت عبوری نیست؛ در نبود جایگزین سریع و ارزان نیز هست. برخی کشورها مسیرهای جایگزین خط لوله یا ذخایر راهبردی دارند، اما این مسیرها نمیتوانند به سرعت و به طور کامل ظرفیت هرمز را جایگزین کنند. به همین دلیل، حتی تهدید به اختلال نیز میتواند بازار را عصبی کند. بیمه کشتیها گرانتر میشود، معاملهگران ریسک ژئوپلیتیک را در قیمت لحاظ میکنند و دولتها برای مدیریت ذخایر انرژی خود محتاطتر میشوند.
برای ایران، تنگه هرمز هم ابزار فشار است و هم مسئولیت ژئوپلیتیک. هرگونه تنش در این مسیر میتواند پیام سیاسی قدرتمندی ارسال کند، اما همزمان هزینههای اقتصادی و دیپلماتیک سنگینی نیز دارد. اگر بازار جهانی احساس کند عبور انرژی از منطقه ناامن شده، فشار سیاسی و امنیتی بر همه بازیگران افزایش مییابد. از سوی دیگر، کشورهای صادرکننده نفت در منطقه نیز از اختلال طولانیمدت آسیب میبینند؛ زیرا درآمدهای نفتی آنها به جریان پیوسته صادرات وابسته است.
تنگه هرمز در واقع یادآور این حقیقت است که امنیت انرژی جهان هنوز تا حد زیادی به جغرافیا وابسته است. با وجود پیشرفت انرژیهای تجدیدپذیر و تلاش برای تنوعبخشی، نفت و گاز همچنان در مرکز اقتصاد جهانی قرار دارند و مسیرهای عبور آنها میتوانند سرنوشت بازارها را تغییر دهند. هر بار که هرمز به تیتر خبرها بازمیگردد، جهان دوباره متوجه میشود که یک نقطه باریک روی نقشه میتواند میلیاردها دلار ارزش بازار را جابهجا کند.