.png)
کارآفرینی اجتماعی در سبزوار
علیرضا عطار، متولد ۱۳۳۵، عضو هیأتمدیره کانون فرهنگی، تبلیغی و آموزشی سفیر و عضو هیأت علمی گروه علوم تربیتی دانشگاه آزاد اسلامی است. او دارای مدرک کارشناسی مهندسی مکانیک، کارشناسی ارشد مدیریت آموزشی و دکتری اقتصاد اسلامی بوده و بیش از ۲۲ سال سابقه خدمت در آموزشوپرورش شهرستان سبزوار دارد. عطار با فعالسازی جمعی از معلمان، فارغالتحصیلان و بانوان دغدغهمند حوزه علمیه و دانشگاه، تلاش کرده است بخشی از مشکلات اجتماعی خانوادههای سبزوار را در سه محور اصلی اشتغال، ازدواج و امور فرهنگی ـ تربیتی پیگیری کند. او معتقد است کارآفرینی اجتماعی زمانی معنا پیدا میکند که از دل نیازهای واقعی مردم برخیزد و بتواند برای مشکلات ملموس جامعه، راهحلهای عملی و پایدار ارائه دهد.
خبرنگار: آقای عطار، اصلیترین فعالیت کانون شما در زمینه کارآفرینی چیست؟
یکی از مهمترین فعالیتهایی که در این کانون دنبال میشود، ایجاد فرصتهای اشتغال و معرفی ظرفیتهای موجود در شهرستان است. ما تلاش میکنیم فرصتهایی را که در حوزه تولید، خدمات، کشاورزی، صنایع غذایی، صنایع دستی و حتی تجارت وجود دارد شناسایی کنیم و آنها را در اختیار افرادی قرار دهیم که قصد شروع فعالیت اقتصادی دارند.
در گذشته از تجربه برخی افراد موفق و کارآفرینان باتجربه سبزوار نیز استفاده کردیم و حدود یک سال و نیم با مجموعهای از فعالان این حوزه در ارتباط بودیم. هدف این بود که محصول فکری و تجربی این افراد به طرحهای اجرایی تبدیل شود. البته همیشه تبدیل ایده به عمل آسان نیست و گاهی گروهی که بتواند این ایدهها را اجرا کند بهسختی شکل میگیرد، اما همین تجربهها باعث شد به افراد زیادی مشاوره و کمک فکری ارائه شود.
نگاه ما این است که اشتغال فقط به معنای راهاندازی کارخانه یا کارگاه بزرگ نیست. گاهی یک فعالیت کوچک خانگی، یک خدمت محلی یا یک گروه تولیدی محدود میتواند زمینهساز درآمد، عزت نفس و پویایی اجتماعی شود. در کانون، تلاش میکنیم مناسبترین فرصتهای شغلی متناسب با توان، سرمایه، مهارت و شرایط افراد شناسایی شود. همچنین اگر گروهی تولیدی شکل گرفته اما به سوددهی کافی نرسیده باشد، سعی میکنیم با بررسی همهجانبه، راههای افزایش درآمد و پایداری فعالیت را به آنها معرفی کنیم.
خبرنگار: شخصی که مشکلات اجتماعی را میبیند، چطور میتواند به عنوان یک کارآفرین اجتماعی شروع کند؟
کارآفرینی اجتماعی معمولاً از یک دغدغه ساده اما جدی شروع میشود. فردی که مشکلی را در جامعه میبیند، باید ابتدا آن را درست بشناسد و بعد با چند نفر همفکر و همراه درباره آن گفتوگو کند. کارهای خیر اجتماعی با جمع شدن دوستانی آغاز میشود که نسبت به یک مسئله حساساند و میخواهند برای آن کاری انجام دهند.
البته داشتن دغدغه کافی نیست. باید جلسات منظم برگزار شود، مسئله از زاویههای مختلف بررسی شود و راهکارهای کوچک اما قابل اجرا انتخاب شود. بسیاری از افراد از همان ابتدا هدفهای بسیار بزرگ انتخاب میکنند، اما چون قدمهای اولیه روشن و قابل انجام نیست، خیلی زود خسته و ناامید میشوند. به همین دلیل، هدف میتواند بزرگ باشد، اما شروع باید کوچک، دقیق و قابل اجرا باشد.
در کار اجتماعی، همراهان باید بدانند که قرار نیست همه چیز از ابتدا کامل باشد. اختلاف نظر، کمبود امکانات و کندی مسیر طبیعی است. مهم این است که گروه بتواند با گفتوگو، صبر و انعطاف به راهحل منطقی برسد. اگر یک فعالیت اجتماعی در مدت معقول به نتیجهای هرچند کوچک برسد، امید و انگیزه ادامه مسیر بیشتر میشود.
خبرنگار: آیا کارآفرین اجتماعی باید حتماً درآمد بالایی داشته باشد؟
نمیتوان گفت هر کارآفرین اجتماعی الزاماً درآمد بالایی دارد. البته اگر فعالیت اجتماعی به درآمد مناسب هم برسد، بسیار مطلوب است؛ اما اصل کارآفرینی اجتماعی فقط کسب سود شخصی نیست. هدف اصلی آن حل مسئله، توانمندسازی افراد، ایجاد فرصت و کاهش آسیبهای اجتماعی است.
کسی که در این مسیر قدم میگذارد، باید صبر، حوصله، سعهصدر و انگیزه قوی داشته باشد. در بسیاری از موارد، نتیجه فعالیتهای اجتماعی دیر دیده میشود و ممکن است چند سال طول بکشد تا یک طرح به مرحله اثرگذاری واقعی برسد. به همین دلیل، اگر انگیزه فرد فقط درآمد سریع باشد، احتمالاً در میانه راه دلسرد میشود.
در کانون ما نیز درآمدها با دقت و شفافیت مدیریت میشود. بسیاری از همکاران به دلیل باورهای فکری و اعتقادی مشترک، بیشتر با انگیزه خدمت فعالیت میکنند تا دریافت دستمزدهای بالا. همین روحیه باعث شده هزینهها کنترل شود و کمکهای کوچک اما مستمر، برکت زیادی برای ادامه فعالیتها داشته باشد. ما باور داریم که اگر یک کار اجتماعی درست و صادقانه پیش برود، اعتماد عمومی نیز به مرور شکل میگیرد.
خبرنگار: بزرگترین چالش کانون شما در حال حاضر چیست؟
یکی از بزرگترین مشکلات کانون سفیر، نداشتن مکان مستقل و ثابت است. وقتی یک مجموعه اجتماعی مکان مشخصی نداشته باشد، هم برنامهریزی دشوار میشود و هم ارتباط با مردم، مخاطبان و گروههای همکار سختتر خواهد شد. ما به دلیل محدودیت مالی، ناچاریم هر چند وقت یکبار محل فعالیت خود را تغییر دهیم و همین موضوع بخشی از انرژی مجموعه را میگیرد.
اگر نهادی، سازمانی یا خیرین شهرستان بتوانند مکانی مناسب با اجاره کم یا برای مدت چند سال در اختیار کانون قرار دهند، بخش بزرگی از دغدغههای ما برطرف میشود. داشتن یک پایگاه ثابت میتواند فعالیتهای آموزشی، مشاورهای، اشتغالزایی و فرهنگی کانون را منظمتر و اثرگذارتر کند. بدون تردید، چنین حمایتی فقط کمک به یک مجموعه نیست؛ بلکه سرمایهگذاری برای کاهش مشکلات اجتماعی و تقویت ظرفیتهای مردمی در سبزوار است.
خبرنگار: در پایان اگر نکتهای مانده، بفرمایید.
آموزش کار گروهی یکی از ضرورتهای مهم جامعه ماست و باید از مدرسه آغاز شود و در دانشگاه ادامه پیدا کند. ما افراد علاقهمند، دغدغهمند، خلاق و تلاشگر کم نداریم، اما در اجرای کار جمعی هنوز ضعفهای جدی وجود دارد. بسیاری از گروهها با شور و انگیزه شروع میکنند، اما پس از مدتی به دلیل اختلاف نظر، نبود ساختار، کمبود حمایت یا ضعف در تقسیم مسئولیت از هم میپاشند.
اگر میخواهیم کارآفرینی اجتماعی در جامعه جدی گرفته شود، باید جوانان را در عمل وارد میدان کنیم. اردوهای جهادی، فعالیتهای داوطلبانه، مسئولیت دادن به دانشآموزان و دانشجویان و اعتماد به ظرفیت نسل جوان میتواند زمینهساز شکلگیری گروههای اجتماعی توانمند باشد.
نکته مهم دیگر این است که کارهای اجتماعی نباید اسیر نگاههای سیاسی و جناحی شود. وقتی هدف، حل مشکلات مردم است، باید افراد همدل و خیرخواه کنار هم قرار بگیرند و با نیت درست حرکت کنند. کسانی که دنبال تغییرات مثبت و بلندمدت هستند، باید هم روی نیت خود کار کنند و هم با افراد مشابه و دغدغهمند همراه شوند. کارآفرینی اجتماعی با اخلاص، فکر جمعی، صبر و استمرار معنا پیدا میکند.